Τα Θεραπευτικά Βότανα των Κυθήρων

Η χλωρίδα του νησιού των Κυθήρων αριθμεί 723 είδη φυτών. Πολλά από αυτά τα φυτά παρουσιάζουν ευεργετικές ιδιότητες για τον ανθρώπινο οργανισμό και αποκαλούνται βότανα. Τα βότανα χρησιμοποιούνται στη λαϊκή ιατρική εδώ και χιλιάδες χρόνια ενώ σήμερα αποτελούν μία εναλλακτική λύση θεραπείας. Η χρήση των βοτάνων προϋποθέτει γνώση και εμπειρία για να βοηθήσει στη θεραπεία και να μην προκαλέσει κίνδυνο στην υγεία ενός οργανισμού. Γι αυτό καλό είναι να προκρίνεται η συμβουλή ενός βοτανολόγου – θεραπευτή για πιο ορθή και ασφαλή χρήση των βοτάνων, όπως και η ενημέρωση του οικογενειακού ιατρού σε περιπτώσεις που ο ασθενής έχει και άλλες παθήσεις.

Σας παρουσιάζουμε εδώ τα σημαντικότερα θεραπευτικά βότανα που φύονται στο νησί, τα οποία αναπτύσσονται είτε ελεύθερα σε δασικές, χέρσες και καλλιεργημένες εκτάσεις είτε με την ανθρώπινη φροντίδα σε περιαστικές περιοχές όπως κήποι και περιβόλια. Η επιλογή των βοτάνων βασίστηκε στο λεύκωμα “Στα μονοπάτια της Μέλισσας” μία έκδοση του Κυθηραϊκού Συνδέσμου Αθηνών για τη χλωρίδα των Κυθήρων, που με ειδική άδεια μας παραχώρησε το φωτογραφικό υλικό και τις πληροφορίες. Για κάθε βότανο αναφέρονται οι βασικές πληροφορίες, η επιστημονική ονομασία, η οικογένεια, οι διάφορες ονομασίες που συναντούνται σε Κύθηρα και Ελλάδα. Επίσης κρίναμε σκόπιμο να αναφέρουμε τις κύριες θεραπευτικές ιδιότητες και τη διαδικασία συλλογής κάθε βοτάνου, βάσει πληροφοριών που πήραμε, κατά το μεγαλύτερο μέρος, από την έκδοση του Κώστα Μπαζαίου “100 βότανα, 1000 θεραπείες”, εκδόσεις Μπαζαίου). Τέλος αναφέρουμε έξυπνες ιδέες για άλλη χρήση των βοτάνων αυτών.

Γνωρίστε λοιπόν τα βότανα των Κυθήρων, περπατήστε στα μονοπάτια του νησιού για να τα ανακαλύψετε και αξιοποιείστε τις θεραπευτικές ιδιότητές τους. Καλή διαδρομή!

  • Ανάλατος Ανήκει στην οικογένεια της Βαλεριάνας. Είναι διακοσμητικό φυτό γι' αυτό και το συναντάμε συχνά καλλιεργούμενο σε κήπους. Ως αυτοφυές προτιμά τα βραχώδη εδάφη.
  • Κρόκος Ο Όμηρος αναφέρει τους κρόκους για τη χρήση τους σαν άρτυμα και σαν χρωστικά φυτά. Στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 20 διαφορετικά είδη κρόκου.
  • Άγρια Αγκινάρα (άσπρη) Η άγρια αυτή αγκινάρα με το χαρακτηριστικό άσπρο άνθος και τα σε μεγάλη έκταση απλωμένα στο έδαφος αγκαθωτά φύλλα της, προτιμά τις παραθαλάσσιες περιοχές της πατρίδας μας.
  • Μποράντζα Μονοετές φυτό πλούσιο σε κάλιο και νιτρικά άλατα, χαρακτηριστικά που του δίνουν ένα πλήθος φαρμακευτικών χρήσεων.
  • Απήγανος Ο Αθηναίος αναφέρει ότι το χρησιμοποιούσαν σαν αντίδοτο για δηλητήρια. Επίσης το χρησιμοποιούσαν για παθήσεις του νευρικού συστήματος.
  • Ευκάλυπτος Τα φύλλα και οι καρποί του ευκαλύπτου περιέχουν αιθέρια έλαια που είναι θεραπευτικά, γι αυτό πολλές φορές σε σπίτι με άρρωστο βράζουν νερό που περιέχει φύλλα ευκαλύπτου.
  • Δάφνη Μεγάλες και πολλές δάφνες έχουμε στο Μυλοπόταμο, στον Καραβά, αλλά και όπου αλλού έχει πολλά νερά. Τα φύλλα του είναι αρωματικά και χρησιμοποιούνται ευρύτατα στην ελληνική κουζίνα
  • Γοργογιάννης Θεωρείται ζιζάνιο, αν και αυτό το ποώδες φυτό έχει αρκετές φαρμακευτικές ιδιότητες γνωστές από την αρχαιότητα. Οι αρχαίοι το εκτιμούσαν πολύ και το θεωρούσαν πανάκεια για όλα τα νοσήματα.
  • Φασκομηλιά Χαρακτηριστικότατο αρωματικό και μελισσοκομικό φυτό των Κυθήρων. Με τα φύλλα του, που μαζεύονται τον Σεπτέμβριο και στη συνέχεια αποξηραίνονται, παρασκευάζεται ίσως το πιο δημοφιλές αφέψημα των Κυθήρων.
  • Μαντηλίδα Από τα πιο συνηθισμένα λουλούδια της άνοιξης, με εξάπλωση σε όλα τα Κύθηρα. Οι τρυφεροί βλαστοί του, πριν ανθίσει, είναι βρώσιμοι, κυρίως όμως στο νότιο μέρος του νησιού.
  • Κόμη της Αφροδίτης Είναι υγρόφιλο και σκιόφιλο φυτό, γι αυτό θα το βρούμε πάντα σχεδόν φυτρωμένο σε βράχια κοντά σε βρύσες, πηγάδια ή ρεματιές που έχουν νερό.
  • Αγριοσέλινο Είναι λείο, διετές φυτό, με βλαστό χονδρό και φύλλα βαθυπράσινα. Θα το βρούμε συνήθως σε πετρώδεις σκιερές τοποθεσίες και σε μη καλλιεργούμενα χωράφια.
  • Αγριολεβάντα Είναι φυτό αρωματικό – φαρμακευτικό και εκτός από αφέψημα χρησιμοποιείται πάρα πολύ και ως αιθέριο έλαιο. Χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία, στη σαπωνοποιία και την φαρμακοποιία.
  • Μαρτολούλουδο Ονομάζεται μαρτολούλουδο, επειδή ανθίζει το Μάρτη. Το βρίσκουμε παντού στα Κύθηρα, από τις αμμώδεις παραλίες μέχρι και ψηλά στους λόφους.
  • Μολόχα Πολύ κοινό φυτό στην Ελλάδα και τα Κύθηρα. Ο Πλίνιος την ονόμαζε «τροφή των φτωχών». Βρίσκεται πολύ συχνά στις άκρες των δρόμων, Χρησιμοποιείται φαρμακευτικά αλλά και σαν λαχανικό από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
  • Καυκαλίθρα Στην αρχαιότητα, σύμφωνα με το Διοσκουρίδη, καλείτο Τορδύλιον. Το συνιστούσαν για τους νεφροπαθείς. Είναι από τα σημαντικότερα αρωματικά βότανα της Ελλάδας.
  • Λοσμαρί Εκτός από φαρμακευτικές ιδιότητες και χρήσεις στη μαγειρική, στο δενδρολίβανο αποδίδουν την ικανότητα να καθαρίζει την ατμόσφαιρα και να «διώχνει» τα κακά πνεύματα.
  • Συκιά Η συκιά είναι ένα από τα πιο κοινά δένδρα της υπαίθρου, καθώς αναπτύσσεσαι γρήγορα και πολύ εύκολα, με αποτέλεσμα να απαντάται ακόμα και σε τοίχους.
  • Κρίταμο Από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο θα το βρούμε σχεδόν σε όλες τις παραλίες των Κυθήρων. Τα φύλλα του συλλέγονται πριν την άνθηση, μπαίνουν στην άλμη και γίνονται τουρσί.
  • Δεντρομολόχα Συνήθως τη συναντάμε καλλιεργούμενη ως καλλωπιστικό φυτό. Έχει φαρμακευτικές ιδιότητες. Τα άνθη είναι από ανοιχτά ρόδινα έως βυσσινιά.
  • Κατσούλα Στα Κύθηρα είναι ιδιαίτερα εξαπλωμένο. Στην ανθοφορία του, πάνω στο μεγάλο του στρογγυλό και πλατύ άνθος προσελκύει πολλά έντομα.
  • Θυμάρι Εκτός από σημαντικό αρωματικό και μελισσοκομικό φυτό, το θυμάρι είναι και φαρμακευτικό.
  • Κάπαρη Το μπουμπούκι και τα φύλλα του γίνονται τουρσί και χρησιμοποιείται σαν καρύκευμα από την αρχαιότητα. Θα τη βρούμε πολύ συχνά στους δρόμους της Χώρας.
  • Βάλσαμο Στα Κύθηρα παρασκευάζουν φάρμακο για την επούλωση εγκαυμάτων και πληγών αναμιγνύοντας ελαιόλαδο με άνθη υπερικού.
  • Ροδιά Από τα φυτά που ήταν αφιερωμένα κατά την αρχαιότητα στην Αφροδίτη. Είναι σκληρό φυτό και στα Κύθηρα υπάρχει σαν καλλιεργούμενο από πολύ παλιά.
  • Πεύκο Το πεύκο φυτεύτηκε μαζικά σε δεντροφυτεύσεις πριν από αρκετές δεκαετίες, δημιουργώντας μεγάλα ή μικρά δάση σε περιοχές όπως Ποταμός, Γερακάρι, Μυρτίδια, Βρουλέα και Καψάλι.
  • Ελιά Το ελαιόλαδο είναι ευεργετικό για την καλή λειτουργία της καρδιάς.
  • Κυπαρίσσι Αν και το συναντάμε σαν αυτοφυές, το βρίσκουμε σε αρκετές περιπτώσεις ως καλλωπιστικό σε κήπους, σε αγρούς.
  • Άγρια Αγκινάρα η μαβή Πολλοί τη θεωρούν εκλεκτό μεζέ παρά το δύσκολο καθάρισμα. Στα Κύθηρα προτιμούνται κυρίως ψητές, με μπόλικο λάδι και χονδρό αλάτι. Αφροδισιακό, χολαγωγό, διουρητικό βότανο
  • Ραδίκι Φυτρώνει κατά μήκος των δρόμων σε χέρσους και πετρώδεις αγρούς. Είναι από τα πιο συνηθισμένα χόρτα που μαζεύουμε για βράσιμο πριν την άνθιση του βλαστού.
  • Χαμομήλι Το χαμομήλι πήρε το όνομά του από το άρωμά του και ο πρώτος που αναφέρει τις ευεργετικές του ιδιότητες είναι ο πατέρας της Ιατρικής, ο Ιπποκράτης.
  • Αρμυρήθρα Ένα από τα 25 αυτοφυή είδη μηδικής της Ελλάδας. Τυπικό αμμόφιλο είδος που προτιμά αμμώδεις παραλίες κοντά στη θάλασσα, όπου δημιουργεί μικρούς έρποντες θαμνίσκους.
  • Μανδραγόρας Φυτό γνωστό από την αρχαιότητα για τις φαρμακευτικές του ουσίες. Το χρησιμοποιούσαν για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών.
  • Αμυγδαλιά Είναι πολύ καλά εγκλιματισμένη στα Κύθηρα και σε πολλές περιπτώσεις αυτοφύεται. Αν και κάποτε η καλλιέργειά της στα Κύθηρα ήταν συστηματική, σήμερα η καλλιέργειά της έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί.
  • Τσουκνίδα Η τσουκνίδα είναι πολύτιμο φυτό. Καλυτερεύει το έδαφος, όπου φύεται. Περιέχει ένζυμα, σίδηρο, βιταμίνες, διάφορα άλατα και μυρμηκικό οξύ.
  • Μηδική Η μηδική είναι γενικά το κοινό τριφύλλι. Το καλλιεργούμενο είδος εισήχθη αρχικά πριν από 50 - 60 χρόνια, πιθανότατα από τον Κόξμαν, ως κτηνοτροφικό φυτό.
  • Κουμαριά Οι καρποί είναι εδώδιμοι και χρησιμοποιούνται για την παρασκευή εξαιρετικής ρακής. Είναι σημαντικό μελισσοκομικό φυτό.
Κορυφή