Ιστορικά μνημεία στα Κύθηρα

Παλαιόκαστρο

Βρίσκεται κοντά στην Παλαιόπολη, πάνω σε ένα λόφο. Υπάρχουν ίχνη κατοίκησης από την Γεωμετρική Εποχή. Το 1999 ο Κυθήριος αρχαιολόγος και καθηγητής Ιωάννης Πετρόχειλος πραγματοποίησε ανασκαφική έρευνα στην κορυφή του λόφου του Παλαιοκάστρου, δίπλα στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου (ύψος 323μ.) όπου εντόπισε ιερό που ήταν σε χρήση από τα γεωμετρικά χρόνια έως και τα ελληνιστικά χρόνια. Από τα ευρήματα πιθανολογείται ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στην Αφροδίτη. Στο Παλαιόκαστρο σώζονται τα λείψανα κτιρίων και τειχών της πόλης των Κυθήρων και της Ακρόπολης. Τα ευρήματα της ανασκαφικής έρευνας είναι διάφορα αγγεία, πώματα πυξίδων, θυμιατήρια, χάλκινα εξαρτήματα, όπως πόρπες, περόνες, δαχτυλίδια και άλλα. Η ανασκαφική έρευνα συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια.

Παλαιόπολη – Σκάνδεια

Στην περιοχή της Παλαιόπολης βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Σκάνδειας, που ήταν το επίνειο της πρωτεύουσας των Κυθήρων. Το λιμάνι καταποντίστηκε με το σεισμό του 375 μ.Χ. Στο παρελθόν έχουν πραγματοποιηθεί αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή. Στην Σκάνδεια υπάρχουν αρχαίοι τάφοι οι οποίοι είναι επισκέψιμοι. 

Μινωϊκό Ιερό Κορυφής

Το 1992 ο Γιάννης Σακελαράκης, αρχαιολόγος και η ομάδα του αποκάλυψαν στον Άγιο Γιώργη στο Βουνό, ασύλητο μινωικό ιερό κορυφής. Οι Μινωίτες έλεγχαν τη θάλασσα Κυθήρων μέσω αυτού του σημείου εποπτείας. Παράλληλα από αυτό το σημείο μεταβιβάζονταν οπτικά, με σύστημα πυρσών, οι πληροφορίες μεταξύ Πελοποννήσου και Κρήτης. Στις ανασκαφές βρέθηκαν κεραμικά και λίθινα σκεύη, πιθάρια, ειδώλια κ.α.

Μικρή Δραγονάρα (Αντιδραγονέρα)

Ιερό πιθανώς αφιερωμένο στο Γηαιούχο Ποσειδώνα, προστάτη της επιφάνειας της γης και θεού των σεισμών. Νομίσματα από 54 πόλεις και βασίλεια της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου βρέθηκαν στις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 90 από ομάδα ανασκαφέων με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Άρη Τσαραβόπουλο. Βρέθηκαν επίσης αφιερωματικά αγγεία και αμφορείς. Σώζεται μικρή λιμενική  εγκατάσταση, ενώ βρέθηκαν 9 πέτρινες άγκυρες οι οποίες εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας.

Χουστή και ιερό

Το σπήλαιο της Χουστής βρίσκεται στο λιμάνι του νησιού, στο Διακόφτι. Πρόκειται για ένα σπήλαιο κάτω από την επιφάνεια της γης, έκτασης περίπου 800 τ.μ. Στις αρχές τις δεκαετίας ξεκίνησε μεγάλη αρχαιολογική έρευνα η οποία έφερε στο φως σπουδαία ευρήματα που χρονολογούνται γύρω στο 3.800 π.Χ. Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε και αργότερα. Υπάρχουν επίσης σημαντικά ευρήματα των κλασσικών χρόνων και της ρωμαϊκής εποχής. Το σπήλαιο χρησιμοποιούταν ως λατρευτικός χώρος.

Καστέλο, το Οχυρό του Αγίου Φραγκίσκου

Η πύλη εισόδου στο Αιγαίο από δυτικά είναι η ευρύτερη περιοχή της θάλασσας Κυθήρων. Ο παράπλους της περιοχής ήταν πάντοτε επικίνδυνος και ο κάβος Μαλέας, το ακρωτήριο της ανατολικής λακωνικής χερσονήσου, ήταν το πιο δύσκολο σημείο για τους ναυτικούς. Γι’ αυτό ένα ασφαλές λιμάνι στην περιοχή εξυπηρετούσε τα διερχόμενα πλοία να σταθμεύσουν σε περίπτωση θαλασσοταραχής. Στον όρμο της αρχαίας πόλης της Σκάνδειας, το λιμάνι της στο Καστρί, αλλά και το μετέπειτα λιμάνι του Αγίου Νικολάου, του σημερινού Αβλέμονα προσφέρονταν για ένα ασφαλή ελλιμενισμό. Στη θέση δυτικά των κολπίσκων του Αβλέμονα βρίσκεται ένα ενετικό φρούριο, το οχυρό του Αγίου Φραγκίσκου. Χτίστηκε από τους Ενετούς το 1565 σε μία προσπάθεια να ελέγξουν το νησί και την περιοχή από ξένες επιδρομές. Το σχήμα του είναι οκτάγωνο και έχει τα εξής χαρακτηριστικά: κανονιοθυρίδες, βόλτα, κεντρικός πύργος, αποθήκες, κανόνια.

Κάστρο Χώρας Κυθήρων

Είναι το καλύτερα διατηρημένο κάστρο του νησιού. Χτίστηκε το 13ο αιώνα από τους Βενιέρ, μπορεί όμως να υπήρχαν εγκαταστάσεις στην περιοχή ενωρίτερα.  Ανακαινίστηκε το 1503 από τους Ενετούς. Αποτελείται από το κύριο οχυρό και από μία παράπλευρη έκταση με δεύτερη οχύρωση που περικλείει τον οικισμό Μέσα Βούργο. Στο Κάστρο υπάρχουν οι εκκλησίες της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, της Παναγίας Ορφανής, του Παντοκράτορα και ο Άγιος Ιωάννης. Στο κάστρο υπάρχουν ακόμα το Ιστορικό Αρχείο Κυθήρων που στεγάζεται στο παλάτι των προβλεπτών το παλιό διοικητήριο και οικίες ευγενών. Στον οικισμό Μέσα Βούργο υπάρχουν 14 εκκλησιές. Στα βράχια του Κάστρου φυτρώνει η σεμπρεβίβα, το φυτό με το κίτρινο λουλουδάκι. Η θέα από το Κάστρο είναι καταπληκτική.

Παλαιόχωρα.

Η βυζαντινή πρωτεύουσα του νησιού χτίστηκε το 13ο αιώνα. Ο Άγιος Δημήτριος, όπως ονομάστηκε, ήταν ένα ασφαλές οχυρό χτισμένο στη χαράδρα της Κακιάς Λαγκάδας και είχε πρόσβαση μόνο από τη νοτιοδυτική πλευρά. Τα σπίτια ήταν χτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο και η παράδοση λέει ότι υπήρχαν 70 εκκλησίες μέσα στον οικισμό. Σήμερα σώζονται 21 εκκλησίες. Το Φαράγγι της Κακιάς Λαγκάδας εκβάλει στις βόρειες ακτές, ανατολικά της Αγίας Πελαγίας. Η πολιτεία του Αγίου Δημητρίου δε φαινόταν από πουθενά, έτσι ήταν ένα ασφαλές οχυρό για την προστασία των κατοίκων από τις επιδρομές των πειρατών. Το 1537 ο πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα, που ήταν γενίτσαρος του τουρκικού ναυτικού  κατάστρεψε την πολιτεία του Αγίου Δημητρίου, σφάγιασε τον πληθυσμό, ενώ πήρε αρκετούς από τους κατοίκους και τους πούλησε στα σκλαβοπάζαρα.

Η επίσκεψη στην Παλαιόχωρα είναι μια φανταστική εμπειρία. Το άγριο αυτό μέρος σε υποβάλει και σε μαγεύει. Οι θρύλοι ζωντανεύουν τη νύχτα, όπως λένε μερικοί ντόπιοι, οι φωνές και οι κραυγές των κατοίκων που σφαγιάζονται ακούγονται μέσα από το φαράγγι! Καταπληκτική βυζαντινή τεχνοτροπία στην κατασκευή και τις τοιχογραφίες των ναών, ειδικά σε αυτόν της Αγίας Βαρβάρας που βρίσκεται βόρεια των προπυλαίων της πολιτείας. Παρατηρείστε τις άγριες γίδες που σκαρφαλώνουν στις απόκρημνες πλαγιές του φαραγγιού. 

Με κατάλληλο εξοπλισμό και όρεξη για περιπέτεια μπορείτε να κατέβετε πίσω από το ναό της Αγίας Βαρβάρας και να προσπελάσετε το μαγευτικό φαράγγι. Προσοχή γιατί το επίπεδο επικινδυνότητας είναι μεγάλο. 

Κάτω Χώρα

Είναι το ένα από τα τρία οικιστικά κέντρα του μεσαίωνα, μαζί με την Παλαιόχωρα και το Κάστρο της Χώρας. Πρόκειται για ενετικό φρούριο που χτίστηκε το 1565. Εντός του φρουρίου υπάρχει η κύρια γειτονιά με αρκετές οικίες που σώζονται σε καλή κατάσταση και αρκετές εκκλησίες στις οποίες σώζονται βυζαντινές αγιογραφίες και διάκοσμοι. Στην είσοδο του φρουρίου δεσπόζει ο θυρεός με το Λέοντα του Αγίου Μάρκου, το έμβλημα της Γαληνοτάτης, της Δημοκρατίας της Βενετίας.

Γέφυρα Κατουνίου

Η γέφυρα του Κατουνίου κτίστηκε επί Αγγλοκρατίας, το 1826. Είναι μία από τις μεγαλύτερες γέφυρες που έχουν κτίσει Οι Άγγλοι στην Ευρώπη, με μήκος 110 μέτρα, πλάτος 6 μέτρα και ανώτατο ύψος 15 μέτρα. Η γέφυρα στηρίζεται σε 13 τόξα και 12 κυλινδρικές θυρίδες σε απόλυτη συμμετρία. Σύμφωνα με το θρύλο ο άγγλος αρμοστής Mackwell ερωτεύτηκε μια νέα που έμενε στον οικισμό του Κατουνίου. Πήρε λοιπόν την απόφαση να κατασκευάσει εκεί κοντά μια γέφυρα και να έρχεται να επιβλέπει τα έργα συχνά. Έτσι θα μπορούσε να την συναντάει και να την βλέπει. βόλτα. Στην πραγματικότητα η γέφυρα αυτή ήταν τμήμα της οδού που θα συνέδεε την πρωτεύουσα των Κυθήρων με το λιμάνι του Αβλέμονα. Η οδός αυτή δεν ολοκληρώθηκε ποτέ αφού οι Άγγλοι έφυγαν το 1864 μετά την ένωση των Ιονίων Νήσων με τη μητέρα Ελλάδα. Σήμερα η γέφυρα αυτή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του νησιού.

Γέφυρα Ποταμού

Κατασκευάστηκε το 1823 από τον Άγγλο αρμοστή Mackwell. Η γέφυρα έχει επτά τόξα και είναι κατασκευασμένη από πέτρα και κονίαμα της εποχής. Οι διαστάσεις της είναι 60 μέτρα μήκος, 6,80 μέτρα πλάτος και μέγιστο ύψος 7 μέτρα.

Σχολείο της Μηλαπιδέας

Οι Άγγλοι κατά την παραμονή τους στα Κύθηρα, έκτισαν πολλά σχολεία και υποχρέωναν τους Κυθήριους να στέλνουν τα παιδιά τους σε αυτά. Όσοι δεν έστελναν τα παιδιά τους στα αγγλικά σχολεία για να μετέχουν την αγγλική παιδεία, αναγκάζονταν να πληρώσουν φόρους και να εργάζονται σε δημόσια έργα. Το σχολείο της Μηλαπιδέας βρίσκεται σε περίοπτη θέση πάνω από το Λιβάδι και είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχιτεκτονικής που εφάρμοσαν στο νησί οι Άγγλοι. Σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση, όπως και άλλα αγγλικά σχολεία.

Φάρος Μουδαρίου

Κατασκευασθείς το 1857 από τους Άγγλους, από τους μεγαλύτερους φάρους των ελληνικών θαλασσών. Βρίσκεται στο βόρειο μέρος του νησιού, στο ακρωτήριο Σπαθί. Έχει ύψος 25 μέτρα. Για να επισκεφτεί κανείς το φάρο θα πρέπει να ακολουθήσει το μονοπάτι. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να πάρετε από τους κατοίκους του Καραβά. Υπάρχει Φαροφύλακας που ίσως σας επιτρέψει να μπείτε και στο εσωτερικό του Φάρου. Το «σηματόρειο» ή «σηματολόγιο» είναι κτίριο που παρείχε πληροφορίες σε όσα πλοία διέρχονταν την περιοχή. Η πληροφόρηση γινόταν με τη χρήση σημαιών. Τοπίο απίστευτης μαγείας. Σας επιτρέπει, με καλό καιρό, να δείτε όλο το λακωνικό κόλπο, από τον κάβο Μαλέα μέχρι το ακρωτήρι Ταίναρο.

Οι ανεμόμυλοι

Στα Κύθηρα όπως και σε άλλα νησιά του ελλαδικού χώρου, συναντούμε αρκετούς ανεμόμυλους. Οι μύλοι αυτοί κτίστηκαν τον 19ο αιώνα. Η χρήση τους ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την αγροτική παραγωγική δραστηριότητα του τόπου. Τα Κύθηρα είναι νησί που ευνοούσε τη λειτουργία τους καθώς οι άνεμοι σε αυτό είναι συνήθεις. Τοπογραφικά, συναντώνται στις άκρες των οικισμών σε σημεία εύκολα προσβάσιμα από τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και είναι κτισμένοι είτε μόνοι, είτε ανά δύο. Είναι πετρόχτιστοι και έχουν διαστάσεις εξωτερικής διαμέτρου από 5 έως 6 μέτρα, ενώ το ύψος του ποικίλει από 4,5 έως 5,5 μέτρα. Οι είσοδοι συνήθως διατηρούν πλαίσιο από πελεκισμένο πωρόλιθο. Επίσης υπάρχουν ανεμόμυλοι που η τοιχοποιία τους αποτελείται κυρίως από πώρινους λίθους. Στους μύλους των Κυθήρων άλεθαν το σιτάρι. Τον 20ο αιώνα αρχίζουν σιγά – σιγά να εγκαταλείπονται μέχρι το 1955 που έπαψε να λειτουργεί και ο τελευταίος ανεμόμυλος του νησιού. Σήμερα σώζονται αρκετοί μύλοι σε καλή κατάσταση.

Οι νερόμυλοι

Στη λαγκαδιά του Μυλοποτάμου, κοντά στο ομώνυμο χωριό βρίσκονται οι περισσότεροι νερόμυλοι του νησιού. Συνολικά αριθμούν τους 23 νερόμυλους, εκ των οποίων μόνο τρεις διατηρούνται σε αρκετά καλή κατάσταση με άφθαρτο το σημαντικότερο μέρος του μηχανισμού τους. Όλοι είναι ιδιόκτητοι. Η ονομασία του χωριού, εμφανώς προέρχεται από την ύπαρξη αυτών των μύλων στην περιοχή. Η λαγκαδιά του Μυλοποτάμου είναι η πιο εύφορη του νησιού και δέχεται στην κοίτη της τα περισσότερα νερά από κάθε άλλη. Η λειτουργία των νερόμυλων άνθισε κυρίως την εποχή της αγγλικής κατοχής και οι ιδιοκτήτες τους φορολογούντο για τη λειτουργία των. Οι μύλοι άλεθαν δημητριακά. Τη λειτουργία των μύλων υποστήριζε το μυλαύλακο μέσα στο οποίο κυλούσε το νερό, ενώ παράλληλα τροφοδοτούσε τα περιβόλια της λαγκαδιάς για την άρδευσή τους. Επίσης οι νερόμυλοι επικοινωνούσαν μέσω ενός μεγάλου δικτύου μονοπατιών αρκετών χιλιομέτρων. Οι νερόμυλοι σταμάτησαν να λειτουργούν λίγο μετά το 1950, όταν διαδοχικά, κατά τους τελευταίους χρόνους υποσκελίστηκαν από τη λειτουργία των πετρελαιοκίνητων μύλων.

Άλλες περιοχές όπου υπάρχουν μερικοί ακόμη νερόμυλοι, είναι η λαγκαδιά των Ωχέλων η οποία περιλαμβάνει 10 μύλους, το Φαράγγι του Τσάκωνα στα Μητάτα, η λαγκαδιά του Καραβά, ο νερόμυλος στην Αγία Πελαγία κ.α.


ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ
  • Ο νερόμυλος αποτελείται από:
  • τον πύργο υδατόπτωσης, που λέγεται «βουτζί»
  • το εργαστήρι άλεσης
  • την αποθήκη
  • το χώρο αναμονής πελατών
  • το ζουριό, υπόγειο στο οποίο υπάρχει η φτερωτή
  • την κατοικία του μυλωνά

Κορυφή