Τα μοναστήρια και οι εκκλησίες στα Κύθηρα

Παναγία η Μυρτιδιώτισσα

ΜυρτίδιαΗ Ιερά Μονή Μυρτιδίων είναι η έδρα του σπουδαιότερου κειμήλιου για την Κυθηραϊκή Παράδοση και κληρονομιά. Η εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας είναι το σύμβολο της ορθόδοξης πίστης χιλιάδων Κυθηρίων από τότε που βρέθηκε. Μαζί με τη μετανάστευση των Κυθηρίων όπου γης, μεταδόθηκε και η πίστη, η ανάμνηση και η ευλάβεια, σε ότι ορίζει και σε ότι συνδέει αυτό το σύμβολο. Έτσι η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα είναι η προστάτιδα πάντων των Κυθηρίων. Το μοναστήρι βρίσκεται στη δυτική πλευρά του νησιού, λίγο πιο κάτω από το χωριό Καλοκαιρινές. Το περιβάλλον του μοναστηριού δημιουργεί στον επισκέπτη μια κατάνυξη. Μια άγια δύναμη μέσα στον περίβολο της μονής, εκεί στα σκαλιά, έξω από το καθολικό του ναού, χαρίζει ειρήνη, αγάπη, ομόνοια.

Σύμφωνα με την παράδοση, ένας βοσκός είχε τα πρόβατά του σε αυτήν την περιοχή. Μια μέρα πήγε να ποτίσει τα πρόβατά του στη στάνη. Δίπλα σε μία μυρτιά στεκόταν μία εικόνα. Ο βοσκός πήρε την εικόνα στο σπίτι του. Όμως τη νύχτα που κοιμόταν η εικόνα επέστρεφε στη μυρτιά. Μία νύχτα άγγελος ήρθε στο όνειρο του βοσκού και του είπε ότι η Παναγία θέλει να της κτίσει ένα μικρό εκκλησάκι, εκεί, δίπλα στη μυρτιά. Μπορείτε να επισκεφτείτε το εκκλησάκι αυτό. Είναι κάτω ακριβώς από τον καινούριο ναό ο οποίος χτίστηκε το 19ο αιώνα. Ο ναός της Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης περιβάλλεται από πολλά κελιά. Υπάρχει ένα έθιμο στα Κύθηρα, ο δεκαπεντισμός. Κάθε καλοκαίρι από την 1η Αυγούστου έως τις 15 Αυγούστου ημέρα εορτασμού της Κοίμησης της Θεοτόκου, συρρέουν πιστοί στο μοναστήρι της Παναγίας, καθώς επίσης και στα μοναστήρια της Αγίας Ελέσας και Αγίας Μόνης, για να παραμείνουν στα κελιά όλο αυτό το διάστημα, νηστεύοντας και παρακολουθώντας τη θεία λειτουργία και το πρόγραμμα του μοναστηριού. Μπορείτε να πάρετε πληροφορίες από την Ιερά Μητρόπολη Κυθήρων εάν θέλετε να συμμετάσχετε στο έθιμο του δεκαπεντισμού.

Επισκεφτείτε το Σταυρό, το τάμα ενός ναυτικού που δεσπόζει στο βουνό, πάνω από το μοναστήρι και απολαύστε τη θέα. Επίσης κατεβείτε με αυτοκίνητο σε δύσβατο χωματόδρομο δυτικά της μονής, στη δυτική ακτή όπου βρίσκεται το εκκλησάκι του Άγιου Νικόλα του Κρασά. Το ηλιοβασίλεμα από εκεί είναι πανέμορφο. Μπορείτε επίσης να διανυκτερεύσετε στα Λιμνάρια, μικρό λιμανάκι βορειοδυτικά της μονής. 

Αγία Ελέσα

Στο βουνό που μοιάζει με καράβι, πάνω από το χωριό Λιβάδι, βρίσκεται η Ιερά Μονή της Αγίας Ελέσας. Σε αυτό το βουνό μαρτύρησε η Αγία Ελέσα. Θυγατέρα του Ελλάδιου, ενός πλούσιου άρχοντα από την Πελοπόννησο, ασπάστηκε το Χριστιανισμό και διωκόμενη από τον πατέρα της για αυτή της την επιλογή, ήλθε στο νησί να μονάσει. Εκείνος έψαξε να τη βρει, ήλθε στα Κύθηρα και τη θανάτωσε πάνω σε αυτό το βουνό το 375 μ.Χ. Το 1871 χτίστηκε στη θέση του μαρτυρίου και σε ερείπια παλαιότερου ναού, νέος ναός βασιλικής μονόκλιτης αρχιτεκτονικής και στα πέριξ τα κελιά, το ηγουμενείο και άλλοι βοηθητικοί χώροι. Σήμερα διαθέτει περίπου 20 κελιά στα οποία διαμένουν οι πιστοί κατά το δεκαπεντισμό. Τη μνήμη της Αγίας εορτάζουν οι πιστοί την 1η Αυγούστου, ημέρα που ξεκινάει το έθιμο του δεκαπεντισμού. Καταπληκτική θέα σε όλο σχεδόν το νησί και προς τις νοτιοδυτικές ακτές.

Αγία Μόνη

Το μοναστήρι της Αγίας Μόνης βρίσκεται ανατολικά των Κυθήρων στην οροσειρά πάνω από το Διακόφτι. Υπήρχε από παλαιά μικρό ιερό προσκυνητάρι στο όνομα της Παναγίας και ονομαζόταν Αγία Μόνη επειδή ήταν απομακρυσμένο και απομονωμένο. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1767 ένας βοσκός επ’ ονόματι Βιάρος βρήκε μέσα σε σκήνο μία αμφιπρόσωπη εικόνα της Παναγίας με την επιγραφή «Ἡ Μόνη τῶν πάντων ελπίς» και του Αγίου Γεωργίου. Στην περιοχή είχε πέσει αστροπελέκι και κατεστράφησαν τα πάντα εκτός από την εικόνα. Ο επίσκοπος Κυθήρων Νικηφόρος Μόρμορης επισκέφτηκε το μέρος και είδε τα ερείπια του μικρού ναού και των κελιών και μαζί με τους επιτρόπους και τους ιερείς αποφάσισε να φτιάξουν το μοναστήρι. Το 1803 ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης κατέφυγε στα Κύθηρα όπου είχε φιλικές σχέσεις με την οικογένεια Αλβανάκη.
Στα απομνημονεύματά του ο Γέρος του Μοριά έγραφε: «Μια φορά επήγα εις το πανηγύρι της Αγίας Μόνης. Αυτό το μοναστήρι ήταν μεγάλο και εχαλάσθη εις την πρώτη Τουρκιά. Όταν επέρασα, ήτο μια μάνδρα χαλασμένη και σκεπασμένη η εκκλησιά με κλάδους δένδρων. Τότε έταξα ότι «Παναγία μου βοήθησέ μας να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα μας από τον Τύραννο και θα σε φκιάσω καθώς ήσουν πάντα (1803)». Με εβοήθησε, και εις τον δεύτερον χρόνον της επαναστάσεώς μας επλήρωσα το τάμα μου και την έφκιασα...»

Το 19ο έγιναν έργα προς ανακαίνιση, επέκταση της μονής. Το υπέροχο πώρινο κωδωνοστάσιο άρχισε να κατασκευάζεται το 1848. Η αρχιτεκτονική του ναού είναι βασιλική μονόκλιτη. Η πρόσοψη του ναού είναι εντυπωσιακή. Στον περιβάλλοντα χώρο θαυμάστε τη θέα προς το Διακόφτι και τον Κάβο Μαλέα βόρεια, ενώ από την άλλη πλευρά του ναού μπορείτε να αγναντέψετε όλες τις ανατολικές ακτές του νησιού, με τον κάμπο της Παλαιόπολης και το χωριό του αβλέμονα. Στο μοναστήρι ακολουθείται το έθιμο του δεκαπεντισμού κατά το οποίο οι πιστοί διαμένουν στα κελιά από την 1η Αυγούστου μέχρι τον εορτασμό της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου και ακλουθούν καθημερινά το πρόγραμμα και τη θεία λειτουργία. Η Αγία Μόνη εορτάζει στις 6 Αυγούστου.

Όσιος Θεόδωρος

Ο Όσιος Θεόδωρος είναι ο προστάτης των Κυθήρων. Γεννήθηκε στην Κορώνη στα τέλη του 9ου αιώνα. Μεγάλωσε στο Ναύπλιο όπου παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Θερμή του επιθυμία ήταν να μονάσει. Πήγε στη Ρώμη και αργότερα στη Μονεμβάσια για να κλειστεί στο κελί της Θεοτόκου της Διακονίας. Περίπου το 921 ήλθε στα Κύθηρα όταν αυτά είχαν σχεδόν ερημώσει από τις επιδρομές των Σαρακηνών της Κρήτης. Εμόνασε στον παλαιό ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου. Το 922, στις 12 Μαΐου ο Όσιος Θεόδωρος πέθανε. Λίγο καιρό μετά το θάνατό του, ναύτες περαστικοί βρήκαν το λείψανό του που ήταν σχεδόν άθικτο και το έθαψαν εκεί. Ο παλιός ναός ξαναχτίστηκε μεταξύ 12ου και 13ου αιώνα από μονεμβασίτες τεχνίτες. Και αφιερώθηκε στη μνήμη του Οσίου Θεοδώρου. Με το πέρασμα των χρόνων ο ναός μετετράπη σε μοναστήρι. Το 1630 ο ναός ανακαινίσθηκε από τον Επίσκοπο Κυθήρων Αθανάσιο Βαλεριανό. Το μοναστήρι βρίσκεται έξω από το χωριό Λογοθετιανίκων. Στο χώρο του μοναστηρίου βρίσκεται και ένα αγγλικό Σχολείο το οποίο έχει ανακατασκευασθεί και λειτουργεί ως εντευκτήριο και  μουσείο.

Άγιος Γιώργης στο Βουνό

Πρόκειται για το εκκλησάκι που είναι χτισμένο στο βουνό που βρίσκεται ανάμεσα σε αυτό της Αγίας Μόνης και τον Αβλέμονα. Υπάρχουν δύο ναοί, ο ανατολικός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο, είναι λιτός μονόχωρος καμαροσκέπαστος και πατάει σε ψηφιδωτό δάπεδο του 7ου αιώνα. Ο δυτικός μονόχωρος τρουλαίος ναός κυθηραϊκού τύπου είναι αφιερωμένος στην Παναγία Μυρτιδιώτισσα και τον Άγιο Νικόλαο, είναι δισυπόστατος ναός και η αρχιτεκτονική του ανήκει στην κυθηραϊκή τεχνοτροπία.  Η προσέγγιση γίνεται από το δρόμο του Διακοφτίου. Στο σημείο του ναού βρέθηκε, ύστερα από ανασκαφές, μινωικό ιερό κορυφής. Προτείνεται για μια μικρή εκδρομή και για να θαυμάσετε τη θέα.

Άγιος Ανδρέας

Ένας από τους πιο σημαντικούς ναούς του νησιού. Βρίσκεται στο κέντρο του χωριού του Λιβαδίου. Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο στη σημερινή του μορφή. Έχει περάσει πέντε οικοδομικές φάσεις. Έχει τρία στρώματα τοιχογραφιών. Το πρώτο στρώμα είναι του 10ου -11ου αιώνα. Το δεύτερο στρώμα ανάγεται στο 13ο αιώνα και το τρίτο στρώμα είναι μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του 16ου αιώνα. Ο ναός βρίσκεται στο Λιβάδι.

Άγιος Δημήτριος στο Πούρκο

Βρίσκεται στο Πούρκο μεταξύ του χωριού Λιβαδίου και της Αγίας Ελέσας. Είναι σύμπλεγμα τεσσάρων ναών που μεταξύ τους διαμορφώνουν ένα τετράπλευρο με την είσοδο στην δυτική πλευρά. Ο νότιος ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο, ο βορειοανατολικός στην Παναγία, ο βόρειος στον Άγιο Νικόλαο και ο νοτιοδυτικός στον αρχάγγελο Μιχαήλ ή στον Άγιο Βασίλειο. Η αρχιτεκτονική αυτή ιδιοτροπία δε συναντάται πουθενά αλλού. Σώζονται τρία στρώματα τοιχογραφιών.
Το σημαντικότερο στρώμα είναι το δεύτερο που κατασκευάστηκε από ζωγράφο με το όνομα Δημήτριος. Διασώζεται μάλιστα η επιγραφή η οποία αναφέρει: «Δημητρίου αμαρτωλού ταπεινού αρχιδιακόνου του εκ Μονεμβασίας».

Άγιος Πέτρος

Ο ναός βρίσκεται στο χωριό Αραίοι. Είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με οκταγωνικό τρούλο, χωρίς νάρθηκα και χρονολογείται ότι κτίστηκε τον 13ο αιώνα. Διασώζονται στρώματα βυζαντινών και μεταβυζαντινών τοιχογραφιών.

Αγία Βαρβάρα

Βρίσκεται στην βυζαντινή πρωτεύουσα του νησιού, στον Άγιο Δημήτριο, της σημερινή Παλαιόχωρας. Ο ναός είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο, χωρίς τοιχογραφίες. Κτίστηκε τον 13ο αιώνα από Μονεμβασίτες τεχνίτες. Χαρακτηριστική είναι η στέγαση με τον τοπικής προελεύσεως σχιστόλιθο, που καλείται χελόπλακα.



Άγιος Ιωάννης ο εν Κρημνώ

Βρίσκεται σε βραχώδη πλαγιά πάνω από το Καψάλι, σε υψόμετρο περίπου 60μ. Πρόκειται για μία εκκλησία – σπήλαιο, επάνω από την οποία είχε κτιστεί ξενώνας με δύο κελιά και ένα μαγειρείο. Ο αρχικός ξενώνας χτίστηκε πιθανώς το 17ο αιώνα, ενώ η ανακαίνιση της μονής έγινε το 1725 όπως μαρτυρεί η επιγραφή στην είσοδο της μονής. Η παράδοση λέει ότι σε αυτό το σπήλαιο άρχισε να γράφει ο Ιωάννης την Αποκάλυψη προτού μεταβεί στην Πάτμο.

Άγιοι Ανάργυροι

Η μονή κτίστηκε το 1825 από τον ιερέα Μεγαλοκονόμο στην περιοχή Ξερουλάκι κοντά στο χωριό του Δρυμώνα. Σύμφωνα με την παράδοση ο ιερέας προσπαθούσε να μαζέψει χρήματα για την ανέγερση του ναού. Όταν μετέβη στην Κωνσταντινούπολη για να ζητήσει βοήθεια, βρήκε έναν πειρατή, ο οποίος του αποκάλυψε ότι είχε κρύψει στην παραλία Μελιδονίου δύο μικρά πιθάρια με διάφορα κοσμήματα, νομίσματα και άλλα πολύτιμα είδη. Του υπέδειξε τα σημεία. Ο ιερέας επέστρεψε στα Κύθηρα και βρήκε το ένα πιθάρι. Με το θησαυρό αυτό κατάφερε να χτίσει το ναό και στην κορυφή του καμπαναριού τοποθέτησε το πιθάρι σαν διάκοσμο και έκφραση ευγνωμοσύνης. Το μοναστήρι είναι ιδιόκτητο. Ανήκει στον εκάστοτε γόνο της οικογενείας Μεγαλοκονόμου ή Μεταξά, ο οποίος θα γίνει ιερέας.   

Παναγία Ορφανή Μυλοποτάμου

Το προσκύνημα βρίσκεται κοντά στο Μυλοπόταμο, 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από το χωριό, πάνω από μία κατάφυτη ρεματιά. Ο ναός είναι ενταγμένος μέσα σε σπήλαιο μήκους 8μ. και πλάτους 7μ. Στον περίβολο υπάρχουν κελιά. Στο χώρο αυτό βρέθηκε μικρή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας με την επωνυμία Ορφανή. Ο ναός είναι τρισυπόστατος με καθολικό στο μέσο της Θεοτόκου, αριστερά του Αγίου Γεωργίου και δεξιά των Αγίων προστατών της Επτανήσου, Σπυρίδωνος, Διονυσίου και Γερασίμου. Η μνήμη της Παναγίας Ορφανής εορτάζεται στις 15 Αυγούστου.


Παναγία Μυρτιδιώτισσα και Παναγία Ορφανή στο Κάστρο

Είναι ο μεγάλος ναός που κτίστηκε επί Ενετών, το 1580 στο Κάστρο της Χώρας. Ήταν καθολικός ναός αφιερωμένος στην «Παναγία των Λατίνων». Το 1806 εγκαινιάστηκε ως Ορθόδοξη στο όνομα της Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης. Στο ναό αυτό φυλασσόταν η εικόνα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας για δύο περίπου αιώνες, για το φόβο κλοπής από τους πειρατές. Το 1842 η εικόνα επέστρεψε στο προσκύνημα των Μυρτιδίων. Δίπλα στο μεγάλο ναό βρίσκεται ο μικρός ναός της «Παναγίας Ορφανής», που ανήκε στην οικογένεια Καλλονά. Εκεί φυλάσσονταν η εικόνα και τα κειμήλια της Μονής Αγκαράθου του Ηρακλείου της Κρήτης επί 300 χρόνια, όταν η Κρήτη κατελήφθη υπό των Τούρκων. 

Άγιος Παντελεήμων στην Παλαιόπολη

Μικρός μονόχωρος ναός που διασώζει αψίδα παλαιοχριστιανικής βασιλικής, είναι καμαροσκεπής και βρίσκεται στην Παλαιόπολη. Σήμερα γίνονται εργασίες συντήρησης και προστασίας από την  Α’ Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Εσταυρωμένος στη Χώρα – Μητροπολιτικός Ναός Κυθήρων

Ο ναός του εσταυρωμένου χτίστηκε περίπου το 1660 από τον Επίσκοπο Κυθήρων Φιλόθεο Δαρμαρό. Στο σημείο προϋπήρχε ναός. Στην είσοδο του ναού υπάρχει εντοιχισμένη κτητορική επιγραφή με το οικόσημο της οικογένειας Δαρμαρού. Ο ναός είναι καθιερωμένος στη Σταύρωση και η ημέρα του ναού είναι η Μεγάλη Παρασκευή με το απολυτίκιο «Εξηγόρασας ημάς εκ της κατάρας του νόμου…». Κατά τη διάρκεια της Τεσσαρακοστής ο ναός φιλοξενεί, σύμφωνα πάντα με το έθιμο, την εικόνα της Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης. Η εικόνα παραμένει εκεί μέχρι τη Δευτέρα της Διακαινησίμου και τοποθετείται στο προσκυνητάρι της, που κατασκευάστηκε ειδικά από Ζακυνθινό καλλιτέχνη το 1806.

Άγιος Νίκων

Βυζαντινός ναός που βρίσκεται κοντά στο χωριό του Ποταμού. Αρχιτεκτονική μονόχωρου τρουλαίου, που δε συναντάται πουθενά αλλού, παρά μόνο στα Κύθηρα. Υπάρχουν δέκα ναοί στο νησί με την ίδια αρχιτεκτονική.

  • Οι Bυζαντινοί Nαοί στα Μητάτα Μία από τις βασικές πτυχές στην ιστορία του χωριού είναι η θρησκευτική δραστηριότητα. Υπάρχουν βυζαντινές εκκλησιές σε κάθε γωνιά.
  • Οι ναοί του Μέσα Βούργου Στην πόλη των Κυθήρων, στους πρόποδες του λόφου όπου κείται το κάστρο, στην βόρεια πλευρά, βρίσκεται ο οικισμός που καλείται Μέσα Βούργο ή Κλειστό Βούργο (ιταλικά: Borgo Serato).
Κορυφή